دانش طبيعت‌گردي
ايمني در برابر بهمن
بخش نخست


کوهستان‌ها جايگاهي براي تشکيل بهمن در زمستان هستند و با در نظر گرفتن ويژگي‌هايي مانند ارتفاع، شيب زمين، پوشش گياهي و آب و هوا مي‌توان از ميزان و قابليت توليد بهمن در اين نواحي آگاهي پيدا کرد. کشور ما در بيشتر نقاط داراي مناطقي کوهستاني است که برخي از آنها در فصول سرد سال پوشيده از برف مي‌شوند. در جاده‌هاي پر رفت و آمد کوهستاني هميشه خطر سقوط بهمن وجود دارد. همچنين با شروع هر فصل ورزشکاران و علاقه مندان ورزش‌هاي مرتبط با کوهستان به دامن طبيعت مي‌روند و به ورزش‌هاي مورد علاقه خود مي‌پردازند. در اين ميان ورزش‌هاي زمستاني نيز جايگاه ويژه‌اي در بين طرفداران خود دارند، امّا لازم است که اين افراد قبل از اين که پا به محيط برفي کوهستان بگذارند از خطراتي همچون سقوط بهمن که ممکن است براي انها اتفاق بيافتد آگاهي پيدا کنند.

بهمن، توده‌اي از برف است که در بيشتر مواقع شامل يخ، سنگ، خاک و اشيايي مانند درخت نيز مي‌شود و اشکال بسيار متنوعي دارد. در بيشتر موارد بالارفتن دما باعث افزايش پتانسيل سقوط بهمن مي‌شود و در برخي موارد ديگر همانند بالا رفتن درجه حرارت در زمان ريزش بهمن و گاهي بلافاصله پس از آن و با ادامه يک دوره هواي گرم و مناسب مانند بهار ممکن است اين روند اتفاق بيفتد.

در اين حالت همان طور که ريزش برف ادامه دارد و به اين علت که ميزان درجه حرارت زير صفر است، بنابراين گرايش به سمت درجه حرارت گرم‌تر است و اين در حالي است که لايه‌هاي اوليّه برف ترکيبي از توده‌هاي برفي پوک، کم تراکم و با استحکام کم هستند و اين شرايط براي تشکيل يک بهمن قطعه‌اي در ميان لايه‌هاي برف در هنگام بارش مناسب است.

حوادث ناشي از سقوط بهمن در تاريخ کوهنوردي بسيار فراوان رخ داده است و اين گاهي به دليل نداشتن آشنايي افراد از بهمن و چگونگي مواجه شدن با اين پديده بر مي‌گردد. شناخت آب و هواي کوهستان از نخستين و مهم‌ترين قدم‌ها در شناخت بهمن است. هر فردي که مي‌خواهد در نواحي کوهستاني اسکي کند بايد به اين نکته توجه داشته باشد که شرايط برف در هر ناحيه‌اي نسبت به نواحي ديگر فرق دارد. همچنين هنگام تصميم گيري براي سفر به مناطق بهمن خيز، به تدارکات اوليه‌اي مانند داشتن آموزش مقابله با بهمن و همراه داشتن وسايل و تجهيزات ايمني و نجات نياز است.

شناخت دامنه‌هايي که احتمال ريزش بهمن در آنها وجود دارد بسيار ساده است. به طوري که اگر يک توده برفي در دامنه‌اي که داراي شيب بسيار تندي است قرار داشته باشد، امکان سقوط آن مي‌رود. بنابراين اگر هر دامنه‌اي که شيبي در حدود 30 درجه يا بيشتر داشته باشد مي‌بايد از قدم گذاشتن به چنين محدوده‌اي اجتناب کرد زيرا اغلب بهمن‌ها در شيب‌هاي 30 تا 45 درجه امکان سقوط دارند. همچنين به ياد داشته باشيد که شيب‌هايي که در طرف جنوب و جنوب غربي هستند به علت اينکه در معرض تشعشعات خورشيد قرار دارند از جمله شيب‌هاي بحراني به حساب مي‌آيند. شيب سنج ابزاري است که به افراد کمک مي‌کند تا با اندازه گيري شيب دامنه، از ويژگي‌هاي آن ناحيه اطلاع پيدا کنند.

اگر در منطقه‌اي برفي قدم بگذاريد که بقايايي از سقوط بهمن در آن مشاهده مي‌شود بايد از ماندن در آنجا پرهيز کنيد. وجود خطوط شکسته، وجود قطعاتي از برف روي دامنه‌ها، شکسته شدن درختان در نواحي جنگلي و نيز قرار گرفتن درختان در جهت شيب دامنه، از علايم وجود خطر ريزش دوباره بهمن بشمار مي‌روند. همچنين مسيري را که افراد براي گذر از آن انتخاب مي‌کنند بايد امن باشد و مطمئن‌ترين راه براي دوري از مسير بهمن خيز حرکت به سمت بالا يا در زير آن است. زماني که از جاده‌هاي مرتفع عبور مي‌کنيد حتماً بايد خط الرأس را انتخاب کنيد زيرا اين ناحيه شما را در بالاتر از منطقه شروع بهمن قرار مي‌دهد و امن‌ترين راه است.

هيچ‌گاه از وسط دامنه‌ها عبور نکنيد. اگر هنگام صعود يا در زمان عبور و بالا آمدن از ناهمواري‌هاي ملايم براي مسير پيشروي استفاده شود، شرايط بسيار ايمني مهيا خواهد بود. همچنين هنگام عبور از ناهمواري‌هاي ملايم که داراي کناره‌هاي پر شيب يا دامنه‌هاي با شيب رو به بالا هسستند بايد بسيار مراقب بود.

اغلب بهمن‌ها در زماني که توفاني رخ مي‌دهند يا کمي بعد از فروکش کردن آن به وقوع مي پيوندند. بنابراين افراد هنگامي که بارش برف قابل توجهي را مشاهده مي‌کنند بايد از آن ناحيه دور شوند.

پايگاه‌هايي که براي اقامت اسکي‌بازان يا کوهنوردان در نظر گرفته مي‌شوند بايد در محلي امن و دور از خطر سقوط بهمن بر پا شوند. هر چند که شايد در مناطق پوشيده از برف شايد هيچ جاي امني براي اين مکان‌ها وجود نداشته باشد، ولي با يک ارزيابي منطقه‌اي مي‌توان جايي در همين نواحي ناامن پيدا کرد که تحت هيچ شرايطي در معرض خطر وقوع بهمن قرار نگيرند.

 

منبع: روزنامه اطلاعات